บทความทางวิชาการ : โรคต่อมไทรอยด์ผิดปกติในแมว (Feline Hyperthyroidism)
โรคของต่อมไทรอยด์ในแมว มักเกิดจากการที่ตัวต่อมทำงานมากเกินไป ทำให้หลั่งไทรอยด์ฮอร์โมนออกมามากกว่าปกติ โรคของต่อมไทรอยด์นี้ เพิ่งมีการค้นพบเมื่อช่วงต้นปี 1800 ในอเมริกาและยุโรป และต่อมากลายมาเป็นโรคที่พบบ่อยที่สุดโรคหนึ่งในระ9บบต่อมไร้ท่อในแมว โดยเฉพาะแมวแก่ ที่มีอายุตั้งแต่ 4-22 ปี เกณฑ์เฉลี่ยพบบ่อยในแมวที่มีอายุ 13 ปี การเกิดโรคไม่สัมพันธ์กับเพศและพันธุ์ แต่พบว่าในแมวพันธุ์ Himalayan และ Siamese cat มีโอกาสพบน้อยกว่า

สาเหตุ : ุการเกิดโรคไม่ทราบสาเหตุที่แน่นอน แต่เชื่อว่าปัจจัยของสิ่งแวดล้อมรอบๆตัวแมว อาจเป็นสาเหตุการเกิดโรค โดยทำให้ต่อมไทรอยด์มีการทำงานมากกว่าปกติ โดยมีการเพิ่มการหลั่งฮอร์โมน thyroxin (T4) และ triiodothyronine ( T3)
โรคนี้มักพบมีการเกิดโรคเกี่ยวพันกับหลายระบบในร่างกาย ( Multisystemic disease) จึงทำให้แมวที่ป่วยแสดงอาการป่วยที่ค่อนข้างหนักกว่าโรคอื่น เช่น

- ระบบกล้ามเนื้อ มีอาการอ่อนเพลีย กล้ามเนื้อไม่มีแรง
- ระบบการไหลเวียนของเลือดที่หัวใจ หัวใจมีขนาดโตกว่าปกติ จังหวะการเต้นของหัวใจผิดปกติ หัวใจเต้นเร็ว ( tachycardia) หากไม่ได้รับการแก้ไข จะเกิดภาวะความดันโลหิตสูง ( hypertension) ตามมาในภายหลัง
- ระบบทางเดินอาหาร (Gastrointestinal) มักพบอาการเรื้อรัง เช่น อาเจียน อาจเนื่องมาจากการทานอาหารมากเกินไป หรือท้องเสีย เพราะมีการดูดซึมในทางเดินอาหารที่ผิดปกติ
- ระบบขับถ่ายที่ ไต (Renal) มักพบในรายไตวายเรื้อรัง
- ระบบประสาท (Nervous ) มักมีอาการตื่นเต้นง่าย กระวนกระวายผิดปกติ

อาการเบื้องต้นที่เจ้าของจะสังเกตุพบ ได้แก่

น้ำหนักตัวลดลง
ทานอาหารเก่ง
กินน้ำเก่ง ปัสสาวะบ่อย
อาการทางระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ อาเจียน ท้องเสีย
พฤติกรรมเปลี่ยน บางตัวมีเสียงเปลี่ยน
การอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ
บางรายอาจมีความผิดปกติของขน และเล็บ

การตรวจทางกายภาพ ( Physical examination) โดยสัตวแพทย์โดยการคลำที่บริเวณคอร่วมกับการตรวจเลือดเพื่อหาค่าไทรอยด์ฮอร์โมนเป็นสิ่งจำเป็นที่ควรทำ โดยเฉพาะแมวที่มีอายุเกินกว่า 5 ปีขึ้นไป
มีข้อสังเกตอย่างหนึ่งว่า การขยายใหญ่ในบริเวณคอดังกล่าวอาจไม่ใช่เป็นโรค hyperthyroid เสมอไป เพราะอาจเป็นก้อนเนื้อชนิดอื่น หรือการคลำไม่พบ ไม่สามารถยืนยันได้ว่าแมวนั้นไม่เป็น hyperthyroid เนื่องจากอาจมีการขยายใหญ่ของต่อมไทรอยด์ในส่วนช่องอกที่มือไม่สามารถคลำถึง จะเห็นได้ว่า อาการที่ตรวจพบส่วนใหญ่แมวที่ป่วยมักมีอาการของโรคในระบบอื่นร่วมด้วย เช่น โรคไตเรื้อรัง โรคหัวใจเรื้อรัง โรคตับ หรือเนื้องอก โดยเฉพาะ Intestinal lymphoma จึงมีความจำเป็นที่จะต้องหาสาเหตุการเกิดโรคโดยอาศัยผลทางห้องปฏิบัติการประกอบการวินิจฉัย

การตรวจทาง imaging

การตรวจด้วยรังสีวินิจฉัย : โดยการถ่ายภาพรังสีช่องอก มักพบว่าหัวใจมีขนาดโตกว่าปกติ มีน้ำในช่องอก ปอดบวมน้ำ

ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiography): มักพบ sinus tachycardia, atrial and ventricular arrhythmias และ intraventricular conduction disturbances. พบว่า QRS complex จะมีการเพิ่มขนาดความสูงของ R wave ของ lead II.

Echocardiography มีส่วนช่วยในการวินิจฉัยความรุนแรงการเกิดโรคหัวใจ ในรายผนังหัวใจหนากว่าปกติ

Abdominal ultrasound มีส่วนช่วยในการวินิจฉัยว่ามึความผิดปกติของไตร่วมด้วย

การรักษา
วัตถุประสงค์ในการรักษาเพื่อควบคุมการหลั่งของ thyroid hormone ไม่ให้ออกมามากกว่าปกติ
การรักษาสามารถทำได้ 3 ทาง ดังนี้

1. การรักษาทางยา ( medical therapy)
2. การรักษาโดยการผ่าตัด ( Surgical thyroidectomy)
3. การรักษาโดยรังสี I 131( irradiation of gland )

การที่จะเลือกใช้วิธีใดวิธหนึ่ง ควรมีการเลือกพิจารณาถึงผลดีและผลเสียที่เกิดขึ้นภายหลัง

1. การรักษาทางยา (Medications)
   การรักษาทางยามักใช้เป็นวิธีแรกในการปรับสภาพสัตว์ก่อนการผ่าตัดหรือการควบคุมในระยะยาว ในรายที่เจ้าของไม่ต้องการผ่าตัดหรือใช้รังสี การรักษาทางยาไม่อาจทำลายเซลที่ผิดปกติ ในการทำงานของต่อมไทรอยด์ ทำให้แมวแสดงอาการขึ้นใหม่เมื่อหยุดยา พบว่าการ relapse นี้จะเกิดขึ้นหลังจากหยุดยา 24-72 ชั่วโมง
   ข้อดีของการกินยา คือหลีกเลี่ยงผลข้างเคียงของการเกิดภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำกว่าปกติ
2. การผ่าตัด จัดว่าเป็น treatment of choice โดยเฉพาะในรายที่มีปัญหาหัวใจ หรือไต ทำให้มีความเสี่ยงสูงขึ้นในการดมยาสลบ
3. Radioactive Iodine I 131 therapy เป็นวิธีที่ปลอดภัยและได้รับการยอมรับว่าได้ผลดีที่สุดในการรักษาโรคนี้ เพราะมีผลข้างเคียงน้อยที่สุด แต่มีโรงพยาบาลสัตว์ไม่กี่แห่งที่มีใช้ และมีราคาสูงโดยเฉพาะการใช้รังสี I131 ยังไม่มีรายงานในประเทศไทย
   

พบว่าในออสเตรเลีย ยุโรป และอเมริกา มักใช้วิธีนี้ในการรักษาภาวะ hyperthyroidism และควรมีการตรวจเลือดหลังการรักษาอย่างน้อยภายในเวลา 2 สัปดาห์ เพราะอาจมีภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ( hypothyroid ) ตามมาภายหลัง แต่ที่สำคัญควรมีการกักตัวสัตว์ในโรงพยาบาลอย่างน้อย 7-30 วัน เพื่อควบคุมการแผ่รังสีจากอุจจาระ ปัสสาวะของแมวหลังได้รับยา

การพยากรณ์โรค
พบว่าหากสามารถทำการรักษาได้ตามที่กล่าวมาข้างต้น สามารถพยากรณ์โรคได้ว่าค่อนข้างดี ทั้งนี้การเกิดการขยายตัวของต่อมไทรอยด์ต้องไม่เกิดการกลายสภาพเป็นเนื้อร้าย ( malignant change )

โรคนี้แม้ว่าจะไม่พบบ่อยนัก อาจเป็นเพราะการวินิจฉัยค่อนข้างยากกว่าโรคอื่น และบางคลินิกอาจมีเครื่องมือในการวินิจฉัยไม่เพียงพอ ดังนั้น ผู้รักแมวไม่ควรรีรอ หากพบว่าการรักษาทั่วไปโดยการกินยาไม่ช่วยให้ดีขึ้น สมควรให้สัตวแพทย์ทำการถ่ายภาพรังสี ตรวจเลือด การวัดความดันเลือด เหล่านี้ก็จะช่วยให้การวินิจฉัยที่ว่ายากกลายเป็นของง่าย เพื่อที่จะสามารถหาวิธีการรักษาแก้ไขได้ทันท่วงทีต่อไป

Download : PDF