บทความทางวิชาการ : โรคไตวายเรื้อรัง (Chronic renal failure)
สาเหตุ : เมื่อสัตว์มีอายุมากขึ้น หน่วยไตจะค่อยเสื่อมสภาพลง หน่วยไตที่เสียหายแล้ว ร่างกายไม่สามารถสร้างขึ้นทดแทนใหม่ ส่วนที่ยังเหลืออยู่ จะต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อชดเชยหน่วยไตที่เสียหายไปแล้ว โดยปกติหากไตเสียหายเกิน 75 % จึงจะตรวจเลือดพบความผิดปกติ ซึ่งภาวะที่ตรวจปัสสาวะและเลือดพบค่าไตและค่าของเสีย (creatinine and urea) สูงกว่าปกติว่า ไตวายเรื้อรัง

อาการและความรุนแรงของโรค : อาการที่พบในสัตว์ป่วยไตวายเรื้อรัง คือ ซึม ความอยากอาหารลดลง กินน้ำเยอะ ปัสสาวะเยอะ ชอบปัสสาวะตอนกลางคืน ขนแห้งหยาบ น้ำหนักลดลง ช่องปากอักเสบ เป็นแผล มีกลิ่นปากรุนแรง ในสัตว์ที่อยู่ในภาวะโรคไตในช่วงเริ่มต้น อาจไม่อาการผิดปกติให้เห็น ทำให้เจ้าของมองข้ามสิ่งเหล่านี้ไป กว่าจะพามาพบสัตวแพทย์ อาการก็รุนแรงมากแล้ว เช่น อาเจียน ถ่ายเหลวดำเป็นเลือด หมดแรง ไม่ยอมใช้สองขาหลัง ชักกระตุก

ภาวะแทรกซ้อนของโรคไต ซึ่งอาจเกิดขึ้นกับสัตว์บางตัวเท่านั้น ภาวะที่พบบ่อยๆ คือ :

1. ภาวะร่างกายเป็นกรดมากกว่าปกติ (metabolic acidosis) ไตจะลด
   ความสามารถในการขับกรดทิ้งลดลง เมื่อกรดในเลือดสูงขึ้น สัตว์จะซึม เบื่ออาหาร กล้ามเนื้ออ่อนแรง อาเจียน โคมา และอาจทำให้สัตว์ถึงกับชีวิตได้
2. ภาวะความดันโลหิตสูง มักเกิดจากภาวะคั่งของเกลือโซเดียมในร่างกาย รวมถึง
   ภาวะที่ไตถูกกระตุ้นให้หลั่งฮอร์โมน angiotensin ออกมามากกว่าปกติ ส่งผลให้มีความดันโลหิตสูงขึ้น หากปล่อยไว้นานๆ จะทำให้เกิดเลือดออกในตา จนอาจทำให้ตาบอดได้ในที่สุด
3. ภาวะโลหิตจาง เนื่องจากไตทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมน erythropoietin ไปกระตุ้น
   ให้ไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดแดง เมื่อเป็นโรคไต ฮอร์โมนผลิตลดลง ทำให้เกิดภาวะโลหิตจาง
4. ภาวะของเสียคั่งในเลือด (uremia) ยูเรีย หรือของเสียในเลือด ที่ร่างกายขับทิ้ง
   ผ่านทางไตเป็นผลจากการเผาผลาญโปรตีนในร่างกาย เมื่อไตขับของเสียได้ลดลง จะเกิดการสะสมยูเรียในเลือด จนสามารถได้กลิ่นยูเรียคล้ายปัสสาวะออกมาจากปาก และลมหายใจ ยูเรียมีความเป็นกรดสูง จึงไปรบกวนระบบเมตาบอลิซึมต่างๆ เช่น ในระบบทางเดินอาหาร จะทำให้เกิดภาวะ อาเจียน ท้องเสีย ถ่ายเหลวเป็นเลือดสีดำ ถ้ายูเรียมีระดับสูงมากจนสามารถผ่านเข้าสู่สมองได้ สัตว์จะแสดงอาการทางประสาท ได้แก่ ชัก โคมา ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน อย่างไรก็ตามภาวะนี้อาจเรียกว่าภาวะไตวายระยะสุดท้ายก็ได้ (end stage renal failure)
   
   
   

1. โภชนบำบัด หรือการใช้อาหารเพื่อควบคุมอาการของโรค และชะลอ
   ความเสียหายของโรคไตให้ช้าลง อาหารโรคไตแตกต่างจากอาหารชนิดอื่นคือ มีปริมาณโปรตีน ฟอสฟอรัส และโซเดียมต่ำกว่าอาหารทั่วไป เจ้าของสามารถหาซื้อผลิตภัณฑ์อาหารโรคไตสำเร็จรูปตามคลินิกสัตวแพทย์ทั่วไป แต่หากสัตว์ไม่ยอมทานอาหาร อาจต้องทำอาหารปรุงเองโดยใช้สูตรสำหรับโรคไตโดยเฉพาะซึ่งสัตวแพทย์จะเป็นผู้แนะนำให้
   
2. การใช้สารน้ำในการรักษา หรือการให้น้ำเกลือแก่สัตว์ป่วยไตวายเรื้อรังที่มีภาวะ
   ขาดน้ำ เนื่องจากสัตว์มักเกิดความเบื่ออาหาร และไม่กินน้ำ รวมทั้งจากภาวะที่ไตดูดกลับแร่ธาตุต่างๆ จากท่อไตได้ลดลง สัตว์จะแสดงอาการ ผิวหนังขาดความยืดหยุ่น เยื่อเมือกแห้ง ลูกตาจมลึก
   
   • สัตว์อาจไม่จำเป็นต้องให้น้ำเกลือหากไม่มีภาวะขาดน้ำ แต่เจ้าของต้องคอย ประเมินการกินน้ำของสัตว์ ซึ่งควรจะได้รับน้ำ 40 – 60 ml/ kg นอกจากนี้การกระตุ้นให้กินน้ำด้วยการเติมน้ำซุบในอาหาร หรือให้กินน้ำหวาน หรือนม
   
   • การให้น้ำเกลือเข้าใต้ผิวหนัง เหมาะสำหรับสัตว์ป่วยที่ไม่มีภาวะอาเจียนท้องเสีย หรือมีภาวะขาดน้ำเล็กน้อย เจ้าของสามารถเรียนวิธีการให้จากสัตวแพทย์ เพื่อนำไปดูแลสัตว์ที่บ้าน
   
   • การให้น้ำเกลือเข้าเส้นเลือด เหมาะกับสัตว์ภาวะขาดน้ำมาก ร่างกายเกิดภาวะกรด เกิน อาเจียน หรือท้องเสียร่วมด้วยสัตว์จะสามารถนำน้ำเกลือเข้าไปใช้ได้ทันที แก้ไขภาวะระดับอิเล็คโตรไลต์ผิดปกติได้อย่างทันท่วงที การให้น้ำเกลือชนิดนี้จะต้องอยู่ในความดูแลของสัตวแพทย์เท่านั้น
   

การรักษาสัตว์ป่วยไตวายเรื้อรังที่มีภาวะแทรกซ้อนต่างๆ เช่น โลหิตจาง ความดันโลหิตสูง หรือภาวะยูเรียคั่งในกระแสเลือด จะต้องได้รับการดูแลและสังเกตอาการมากเป็นพิเศษ ควรมาพบสัตวแพทย์ตามนัดหมายทุกครั้ง

การพยากรณ์โรค : สัตว์ป่วยไตวายเรื้อรัง สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติเช่นเดียวกับสัตว์อื่นๆ เพียงจะมีข้อจำกัดในเรื่องอาหารและการให้น้ำเกลือ เจ้าของอาจต้องดูแลมากกว่าปกติ แต่สัตว์สามารถมีอายุยืนยาวได้นาน 6 เดือน ถึง 2 ปี ขึ้นกับระยะของโรคที่เป็นและการดูแลจากเจ้าของ การดูแลไม่ใช่เรื่องยากหากใส่ใจและพยายาม

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษา หากสัตว์เลี้ยงเริ่มมีอายุมากขึ้น ควรทำการตรวจสุขภาพประจำปี การตรวจเลือดและปัสสาวะ จะช่วยให้สัตวแพทย์วินิจฉัย ได้เร็วขึ้น การรักษาอย่างทันท่วงที จะช่วยให้ชะลอความเสียหายของไต และลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคไต

Download : PDF